Typisch Terschelling, streekproducten, natuur en dorpen

Bezienswaardigheden

De bezienswaardigheden van Terschelling.... waar zullen we eens beginnen? Hier staat een aantal bezienswaardigheden uitgelicht om een idee te geven. Bij onze balie zijn diverse folders en boekjes te krijgen met achtergrondinformatie en interessante routes voor op de fiets en te voet. 

Baaiduinen

Stryper Wyfke

Tussen 1652 en 1784 hebben zich maar liefst vier Nederlands / Engelse oorlogen afgespeeld. Al die oorlogen handelden om de heerschappij op zee.

Op 19 augustus 1666 werd de in het Vlie aanwezige Nederlandse vloot bijna volledig afgebrand door de Engelsen en zij besloten daarop ook om Terschelling met een bezoekje te vereren. Minder dan 1/10 deel van de aanwezige gebouwen op West Terschelling overleefde de vuurzee. Onder de gelukkigen waren de Brandaris en de Nederlands Hervormde Kerk.

Nu gaat het verhaal dat een compagnie Engelsen verder oostwaarts zou zijn getrokken om de overige dorpen op het eiland te 'brandschatten'. Door weersomstandigheden konden de Engelsen op de hoogte van Baaiduinen niet goed zien wat de staande figuren in de verte waren. Zij vroegen dit aan een oud vrouwtje, welke antwoordt met de (op het eiland) beroemde woorden: "Er staan er bij honderden en er liggen er bij duizenden". Zij doelde hier op de grafstenen van het Stryper Kerkhof. Hiervan schrikken de Engelsen zo, dat ze rechtsomkeert maken. Zo zou het Stryper Wyfke de overige dorpen en buurtschappen van het eiland gered hebben.

Baaiduinen

Formerum

Formerumer molen

De enige molen die Terschelling bezit staat sinds 1876 in Formerum. Toen hij daar aan kwam was hij al 40 jaar oud. Hij werd namelijk in 1836 gebouwd, aan het oosteinde van de Dellewal te West Terschelling.
Terschelling heeft meerdere molens gehad, de 1e stamde uit 1612, maar door brand en nadering van het water hebben deze molens het niet gehaald op de oorspronkelijke plekken.
Na het verdwijnen van de graanteelt op Terschelling, na de tweede wereldoorlog, was er geen handel meer voor de molen.
Gelukkig kocht een particulier de molen voordat deze in verval raakte en hij maakte na een grondige restauratie in 1968 er een koffiebar in. Beslist de moeite waard om eens een kijkje te nemen.

Formerum 6
8894 KE Formerum

Willem Barentsz

In Formerum is een van de beroemdste Terschellingers, de ontdekkingsreiziger en cartograaf Willem Barentsz, die met zijn bemanning in 1596-1597 op Nova Zembla overwinterde, in steen vereeuwigd.
Helaas is Willem Barentsz zelf bij dit hachelijke avontuur om het leven gekomen. In het museum Het Behouden Huys, genoemd naar de hut welke de mannen op Nova Zembla hadden gebouwd, is het hele verhaal van Willem Barentsz en zijn mannen uitvoerig te zien en ook in het boek Sporen in het Zand staat het verhaal beschreven.

Formerum

Hee

Uitkijkpunt Arjensduin

Het Arjensduin is aan verstuiving onderhevig geweest. In de 19e eeuw gaat het fors aan de wandel en bedekt enkele landerijen. Wanneer de boerderij 'De Kooi' dreigt begraven te worden, vindt in 1885 afbraak van deze boerderij plaats.

De naam 'De Kooi' duidt op de eendenkooien die in dit gebied hebben gelegen.  In 1930 wordt besloten op en rondom de duin bomen te planten om verstuiving te voorkomen. Inmiddels zijn de bomen weer gekapt en is Arjensduin begroeit met helmgras.

Vanaf het uitzichtpunt op de duin kijk je uit over de duinen van Terschelling. Bovenop het duin heb je een prachtig uitzicht op het duinmeertje van Hee, campings en Hee. 

Het Arjensduin ligt vanuit westelijke richting komende achter het duinmeertje van Hee. Als u het fietspad vanaf Halfweg neemt langs de binnenduinrand dan passeert u aan uw rechterzijde een aantal kampeerterreinen.  Het meertje met op de achtergrond het Arjensduin ziet u dan liggen.
Over dit duin loopt een wandelroute met uitzicht op het meertje.

Duinweg Hee
Hee

Hoorn

Sint Janskerk

De Sint Janskerk is één van de oudste bouwwerken op het eiland, in het dorpje Hoorn.
Het gebouw dateert van de 13e eeuw. In 1230 was er reeds sprake van de bouw van een kapel op deze plaats. Het is een eenbeukige kerk met een kleine, maar zware toren aan de westkant. Rond de kerk is een kerkhofd at nog altijd als begraafplaats wordt gebruikt.
Tussen 1963en 1969 werd de kerk gerestaureerd. In de ruimte onder de toren zijn voorwerpen zoals munten en bouwfragmenten te bezichtigen die tijdens de restauratie in de bodem zijn gevonden. De kerk is een Rijksmonument.
De kerk wordt gebruikt voor kerkdiensten van de Hervormde gemeente Oost Terschelling en voor bruiloften, concerten en rondleidingen.

Hoorn-Terschelling

Strandvonderijschuur

Eén van de oudste gebouwen van het dorp Hoorn is de strandvonderijschuur, nog vrijwel in oorspronkelijke staat. De schuur is gebouwd in 1798. Vroeger werden hier de gejutte spullen opgeslagen en bewaard tot de rechtmatige eigenaar zich meldde. Wanneer dit niet gebeurde, eiste de jutter meestal het vinders- en bergloon op.
Tegenwoordig is het een opslagplaats voor alle verenigingen op Oost-Terschelling.

Hoorn

Midsland

Kerk Midsland

Meslânzer Kerk.
De kruiskerk werd in 1880 gebouwd. Het kerkhof wordt omsloten door een gietijzeren hekwerk uit 1866. De kerk in eclectische stijl met neorenaissance elementen is gebouwd naar ontwerp van M. Daalder. De kerk is een rijksmonument. De klok uit 1880 was een vervanging van een klok uit 1512 gegoten door Johan van Bremen. Deze klok uit 1512 hing tot 2003 in een kerk te Schagen, maar is weer terug in Midsland. Het kerkorgel uit 1896 is gemaakt door Johan Frederik Kruse en in 1921 gewijzigd door Bakker & Timmenga. Het is een een klaviersorgel met aangehangen pedaal.

Westerburen
Midsland

Stryper kerkhof

Dit is de oudste begraafplaats van het eiland.Opgravingen hebben aangetoond, dat hier al omstreeks 900 na Christus mensen weden begraven. En ook dat er in de loop van de eeuwen maarliefst vijf kerken hebben gestaan.
Stichting Ons Schellingerland heeft de grondprofielen van deze kerken laten markeren met diverse vormen beton en koperslakken. Bij de toegang is een bord geplaatst met uitleg.

Midasland

Oosterend

Drenkelingenhuisje

In de brief van de minister van Binnenlandse Zaken anno 13 september 1865 wordt het houten lokaal op 4 palen, noodvoorziening voor schipbreukelingen op de Boschplaat, goedgekeurd.
Aangezien hier de meeste schipbreuk werd geleden was het noodzakelijk dat de overlevenden zich de eerste uren konden redden.
In 1953 wordt het huisje zwaar beschadigd en dreigt verloren te gaan. De toenmalige VVV (Terschelling Vooruit) vond echter dat het nog wel degelijk een functie had (als schuilgelegenheid) en de VVV werd voor 1 gulden eigenaar. Het gebouw werd door de VVV grondig opgeknapt, maar in de storm van 16 februari 1962 verdween het voorgoed van het toneel.

Het huisje werd op initiatief van de Cultuur Historische Vereniging weer herbouwd in 2000 bij paal 25, compleet met seinbol en wegwijzer. Op dit moment zijn de oude palen, waar het drenkenlingenhuisje vroeger stond, weer zichtbaar. In de winter kunt u het bezoeken met de strandtaxi of lekker wandelend. Vergeet in het laatste geval niet dat u ook weer terug moet!

Strand Paal 25

Monument Kapitein Rob

In de duinen bij de Boschplaat op Terschelling ligt bijna aan het eindpunt van het fietspad een gedenksteen ter herinnering aan het beroemde stripverhaal van Kapitein Rob en zijn hond Skip, getekend door Pieter Kuhn. Het stripverhaal speelt zich af op Terschelling.

Uitkijkpunt Kaapsdune ter hoogte van De Zeekraal

Een schitterend uitkijkpunt vlakbij Oosterend. Het uitkijkpunt ligt aan het fietspad wat onder het duin langsloopt.
Als u boven bent aangekomen heeft u een geweldig uitzicht op de dorpen Oosterend en Hoorn, de polder, het wad, de duinen en de Noordzee en met mooi weer zelfs Friesland.

Striep

Stryper Dykje

De Stryperdijk is aangelegd in het midden 16de eeuw en was onderdeel van de polderdijk, genaamd de Zuiderdykagie. De Stryperdijk is een wierdijk; een aarden dijk die aan de zeezijde bekleed is met groot zeegras. Zeegras vormt onder druk een harde massa en werd daarom gebruikt voor dijkaanleg. De Stryperdijk is verschillende keren doorgebroken.

Voor de Stryperdijk lag een groot stuk buitendijks land. Dat werd in 1603 bedijkt. Zo ontstond de Polder het Nieuwland, die ook wel Stryperpolder genoemd wordt.Later werd de zomerdijk daar vervangen door een zwaardere winterdijk. Maar omdat ook deze dijk regelmatig doorbrak, werd de polder in 1688 weer prijsgegeven aan de zee. Het Nieuwland werd toen weer een kwelder.
De kerkvoogden van Oost-Terschelling verhuurden het gebied daarna als weiland.

Om dit cultuurhistorisch erfgoed voor de toekomst te de behouden, is de Stryperdijk in 2013 door Wetterskip Fryslân overgedragen aan de Stichting Waterschapserfgoed. In dat jaar is ook het profiel van de Stryperdijk op enkele plaatsen hersteld en is op deze locatie een tableau aangelegd van verschillende vormen van steenbekleding.
Ook is een informatiepaneel geplaatst met uitleg over de geschiedenis van de polderdijk en de verschillende soorten steenbekleding. Het paneel werd vrijdagmiddag 9 mei 2014 onthuld door voorzitter Pieter de Haan van de cultuurhistorische vereniging ‘Skylge myn Lântse', voorzitter Bertus Mulder van de Stichting Waterschapserfgoed en dijkgraaf Paul van Erkelens van Wetterskip Fryslân.

West aan Zee

Victor Westhoff

Prof. Dr. Victor Westhoff, geboren in 1916, was een van de meest invloedrijkste natuuronderzoekers en -beschermers in Nederland. Hij was er van overtuigd dat variatie en rijkdom in de natuur gedeeltelijk afhankelijk is van menselijk beheer. Veel van zijn onderzoek voerde hij uit op Terschelling. Naast de Boschplaat, werden ook diverse droge en natte duinen bezocht.

Een van deze natte duinen was de Badhuiskuil, bij West aan Zee. Hier werden zijn ideeën over menselijk beheer toegepast. In de beginjaren van zijn onderzoek kwamen er in de Badhuiskuil vele zeldzame plantensoorten voor.
Eind jaren tachtig waren al deze soorten verdwenen en alles bijna volledig dichtgegroeid.

In 1989 besloot Staatsbosbeheer de Badhuiskuil tot aan de schone zandlaag uit te graven.
Tien jaar later bezocht Westhoff de Badhuiskuil opnieuw en vond hier dezelfde zeldzame planten weer terug. Victor Westhoff overleed in 2001.
De Badhuiskuil is de historische proeftuin van de natuurontwikkeling in Nederland, waarvan Westhoff de geestelijk vader is. De Badhuiskuil is een natte duinvallei die is hersteld volgens zijn inzichten. Met een geweldig resultaat: verloren gewaande planten kwamen hier massaal terug, onder meer zeldzaamheden als oeverkruid en draadgentiaan.
Dat was het grote voorbeeld voor de natuurontwikkeling die daarna in gang is gezet in de overige duinvalleien.

Op 18 maart 2005 is er bij de Badhuiskuil een standbeeldje, gemaakt door Willem van de Velde, van Westhoff geplaatst. Het beeldje is ook in zes andere natuurgebieden in Nederland te bezichtigen.

West-Terschelling

Beelden uit Zee

Op zondag 25 januari 1903 voer kapitein Morel met zijn Zweedse stoomschip “de Otto” vanuit Gothenburg richting Manchester met een grote lading graniet aan boord. Het was zwaar weer en voor de kust van Terschelling kwam het schip tot zinken. De kapitein en de stuurman kwamen daarbij om. De andere 19 opvarenden (waaronder 2 vrouwen) werden gered en op Terschelling aan land gebracht.

Precies honderd jaar later hebben leden van het Terschellinger duikteam “Ecuador” 33 grote blokken graniet uit het wrak opgedoken. De afmeting varieert van 1 tot bijna 2 1/2 meter lengte en de zwaarste blokken wegen ruim een ton.

In 2003 en 2004 heeft de Israëlisch-Marokkaanse kunstenaar Yaël Artsi een periode met een aantal van de 33 blokken graniet gewerkt. Hieruit zijn zes monumentale sculpturen voortgekomen. Het was haar idee om beelden te creëren met maritieme elementen die verwijzen naar de ontstaansgeschiedenis en tevens een verbinding vormen met het eiland.

De beelden staan bij "het lichtje", aan het begin van de Waddendijk, met een mooi uitzicht richting de jachthaven en West-Terschelling.

Bessenschuur

Midden in het bos, aan de badweg richting West aan Zee, staat de Bessenschuur. Deze schuur dankt zijn naam aan het feit dat hier vele jaren geleden de cranberries na de oogst verzameld en gesorteerd werden. Deze schuur, die meer dan 85 jaar geleden gebouwd is naar origineel Amerikaans model is de enige originele Bessenschuur in Europa. Tegenwoordig is het een cranberry museum en tevens koffie- en theehuis. Geopend in de maanden april tot november.

Badweg 1
West-Terschelling

Brandaris

De Brandaris. Dit imposante gebouw dateert van 1594, het jaar waarin Willem Barentz aan zijn eerste tocht begon. Eilanders zeggen meestal de "toer" (toren).

De Brandaris is 's lands oudste, nog in werking zijnde vuurtoren. Het eerste vuurhuis op Terschelling dateert uit 1323. Het is de voorloper van de Brandaris, welke in 1594 zijn huidige vorm aannam. Zijn naam wordt veelal in verband gebracht met werkwoord branden omdat er vroeger op het plateau een echt vuur als baken brandde, maar algemeen wordt aangenomen dat het afkomstig is van de Ierse abt Brandaan (Brendan). Deze zeereiziger wordt in vele kerken rond de Oostzee en kust van Vlaanderen en Bretagne vereerd en wordt veelal afgebeeld als heiligbeeld met brandende fakkel.

De Brandaris is niet voor het publiek toegankelijk, maar kan sinds enige jaren wel worden gebruikt als bijzondere trouwlocatie. De brandaris is dag en nacht bemand en doet dienst als de zeeverkeerscentrale van het hele waddengebied. Tegenwoordig houdt de torenwachter alles met veel digitaal materiaal in de gaten, maar nog steeds is het fijn dat de beste man of vrouw ook nog eens naar buiten kijkt. Menige redding van een weggedreven surfer is hen dankbaar!

Brandarisplein
West-Terschelling

Commandeurshuizen

Vanaf de zeventiende eeuw werd de walvisvangst een belangrijke inkomstenbron. De kapiteins van de walvisvaarders werden ‘commandeurs’ genoemd. De statige commandeurshuizen met hun fraaie trapgevels herinneren nog aan die tijd.

Commandeurstraat
West-Terschelling

De oude Zeevaartschool

Hier staat de allereerste Terschellinger zeevaartschool. Toen op 4 januari 1875 het Terschellinger zeevaartonderwijs werd opgericht stond het gebouw er al, het werd gebruikt als lagere school. De heer K. Prakken van Dronrijp werd de eerste directeur van de zeevaartschool

Zeevaartschoolstraat 7
8881AN West Terschelling

Haven Terschelling

De Terschellinger haven is tevens de enige natuurlijke baai van Nederland en is eeuwen lang de thuishaven van de Terschellinger vissersvloot. Op dit moment omvat dit een klein aantal visserschepen welke voornamelijk op garnalen vissen.

De grote vaart zit Terschellingers nog immer in het bloed. Er zijn veel eilander mannen nog steeds werkzaam in de zeevaart.
Er is niet voor niets een hoge Zeevaartschool in West-Terschelling gevestigd, welke de naam van de wereldberoemde ontdekkingsreiziger Willem Barentsz draagt, welke zijn roots op het eiland had liggen.

De haven is ook daar waar de veerboten hun ligplaatsen hebben. Het is een prachtig plaatje om aan te komen in de haven van Terschelling, waar u gelijk het dorpje West-Terschelling in kunt wandelen met de Brandaris als stralend middenpunt.

Oude begraafplaats achter de Brandaris

Oude reddingboothuis

In 1904 werd bij de westelijke havendam een houten schuur gebouwd. Deze stond op palen, met de voorkant boven de dam. Ervoor was een glijgoot aangebracht waardoor de bemanning van de N.Z.H.R.M. (reddingmaatschappij) al in de schuur in hun boot kon stappen alvorens de boot via deze goot met een vliegende start te kunnen lanceren om de reddingen op zee uit te voeren. In de kom ligt nog steeds de (huidige) reddingboot "Arie Visser".

De schuur is inmiddels niet meer op de oude plek, maar is huidig meer oostelijk in de haven geplaatst nabij de betonning en doet nu dienst als het clubhuis van het duikteam "Equador", wat duidelijk te zien is aan de grote hoeveelheid opgedoken kanonnen en andere voorwerpen welke de nabije omgeving opsieren.

Willem Barentszkade
West-Terschelling

Seinpaalduin

Aan de westkant van West-Terschelling ligt een hoog duincomplex, dat het dorp beschermt tegen harde westerstormen.

Het zuidelijke punt heet het Seinpaalduin, vanwege de seinpaal die er staat. Deze seinpaal geeft, door middel van verschillende kleuren lamplicht, informatie omtrent de te verwachten harde wind aan de scheepvaart op het wad. In de buurt staat het seinpaalduinhuisje. Hier werden vroeger radiopeilingen gedaan, om schepen met hun positiebepaling te helpen en luisterde de Marine het radioverkeer tussen schepen uit.

Naar de top van dit duin zijn verschillende paden, voorzien van trappen, aangelegd. U kunt dus gemakkelijk boven komen en als u daar bent heeft u een schitterend uitzicht over het dorp West-Terschelling, over de Noordsvaader tot Vlieland en over het wad.

De kleurcodes van de seinpaal en wat deze betekenen zijn te lezen in het prachtige fietsrouteboek "Sporen in het Zand" verkrijgbaar bij de VVV Terschelling.

West-Terschelling

Waddendijk

Over de lengte vanaf West-Terschelling tot en met Oosterend is een fietspad aangelegd aan de wadkant van het eiland Terschelling. Langs deze waddendijk heeft u prachtig uitzicht over het wad. Diverse bankjes nodigen uit om even heerlijk te gaan zitten en te genieten van alles wat leeft, groeit en bloeit op het wad.
Er zijn diverse overgangen richting de dorpen.

Wakend Oog

Het Wakend oog, op de hoek Willem Barentszkade en Torenstraat, heeft maarliefst 3 namen. Het meest gehoord is "'t Wakend Oog", onmiddellijk gevolgd door "'t Wachthuuske". De officiele naam is echter "Willem Barentszhuis".
Zowel in als uitwendig werd het gebouwd als vrijmetselaarstempeltje wat het erg uniek maakt. De 'Schippers en Watersportvereniging Het Wakend Oog" is de huidige eigenaar van het uit 1882 daterend gebouwtje en het is in gebruik als koffiehuis.

Torenstraat 2
8881 BJ West-Terschelling
+31562442371

Westerkerk

De recht gesloten zaalkerk met dakruiter is gebouwd in 1663 door Jan Jacobsz. Groot. In 1950 is de kerk geheel ommetseld. De preekstoel met doophek dateren uit de bouwperiode van de kerk.
Het orgel uit 1892 is gebouwd door Johan Frederik Witte. Het is afkomstig uit de Zuiderkerk in Den Haag en werd in 1977 in de kerk geplaatst.
Er is een zerk van de eerste predikant Johan Grevenstein (1669). De Westerkerk is een rijksmonument.

Torenstraat
West-Terschelling

Zeeliedenmonument

Terschellingers zijn al vanaf de middeleeuwen actief in de handelsvaart en ontdekkingsreizen. Later vonden velen een beroep in de walvisvaart, op koopvaardijschepen en passagiersschepen, bij beloodsing en bij het bergen van schepen. In het natuurgeweld vonden helaas veel zeevarende eilanders een zeemansgraf.

Aan de rand van West-Terschelling staat hiervoor het Zeeliedenmonument; een bronzen beeld van een zeemansvrouw, uitkijkend over zee, welke tevergeefs wacht op de terugkeer van haar man of zoon.  
Er zijn nog steeds eilanders actief in het bergen van schepen (guusjen) of in reddingen op zee. In 'de kom', het meest oostelijk gedeelte van de haven op West, kunt u de bergings-en reddingsschepen zien liggen.

Willem Barentszkade
West-Terschelling